Günümüzden 65 yıl önce 12 Nisan 1961 tarihinde Sovyet kozmonot Yuri Gagarin, Vostok uzay gemisiyle 1 saat 48 dakikalık insanlı uzay yolculuğunu gerçekleştirerek “uzay çağını” başlattı.

Günümüzden 57 yıl önce ise 20 Temmuz 1969 tarihinde NASA tarafından yönetilen Apollo 11’nin 3 kişilik ekibi Ay’a inmeyi başardı. Apollo 11 ekibinin komutanı Neil Armstrong, Ay yüzeyine ilk adımı atan kişi olarak uzay tarihine geçti (1)

Meşhur sözü ise insanlığa miras kaldı;

“Bu, bir insan için küçük; insanlık için dev bir adım”

Buzz Aldrin ise Armstrong’tan sonra Ay yüzeyine çıkan 2 kişi oldu. Aldrin Ay modülü “Eagle” nın pilotuydu. Michael Collins ise Ay yüzeyine inmedi, komuta modülünde kalarak arkadaşlarının dönüşünü bekledi.

Bu proje “Soğuk Savaş” döneminde özellikle ABD ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti arasında cereyan eden uzay yarışlarında bir dönüm noktası oldu. Gagarin’den itibaren Ay’a gitme yarışında 2 ülke birbirini kovalarken bazı ülkelerin de bu konuda denemeleri oldu.

1 Nisan 2026 da başlatılan Artemis II projesi 4 astronotla ilk kez Ay’ın uzak tarafına “İnsanlı Ay Çevresi Uçuşu” amaçlı tarihi bir yolculuk başlattı.

Artemis II Mürettebatı;

1)Reid Wiseman, 2) Victor Glover, 3) Christina Koch, 4) Jeremy Hansen Ay’a inmek için değil Ay çevresini dolaşmak ve sonrasında Ay’a iniş görevlerinin başarıyla yürütülmesi için bir ön keşif yolculuğuna çıktılar.

Christina Koch Ay etrafında seyahat eden ilk kadın olarak Artemis II ekibinde yer aldı. Böylece Artemis II mürettebatı Ay’ın, Dünya’mızdan bakıldığında karanlık kaldığı için görülmeyen uzak yüzünü insan gözüyle gören ilk ekip oldu (2)

Artemis II ekibi daha önce hiç kimsenin ulaşamadığı en uzak mesafeye ulaşarak bir rekor kırdı. Aya inmeden çevresinde 10 gün boyunca dolaşan ekip ayrıca çok özel kozmik olaylara da tanıklık etti.

Artemis mürettebatı 6 Nisan günü 54 dakika süren tam Güneş tutulmasını koruyucu gözlükler takarak izledi.

Dünyanın ötesinde tam tutulmayı izleme ayrıcalığı ve Venüs’ün uzaklardan göz kırpışı. Ve de 1972 yılından bu yana hiçbir insanın görmediği Dünyamızın muhteşem hilal görüntüsü…

Artemis ekibi uçuş sırasında Ay yüzeyine çarpan meteorlara da tanıklık etti. Ayrıca 6 Nisan günü yakın geçişleri esnasında Ay’ın batı kenarında yer alan devasa “Orientale” havzasının ilk kez tamamını görüntüledi. Ve ayın uzak tarafından çekilen Dünyamızın ilk görüntüsü…

Artemis II ekibi 9 Nisan günü uçuş görevini tamamlayıp dönüş yoluna girdi. NASA’nın açıklamasına göre işin zor olan kısmı Ay’a gitmek değil asıl mesele Dünya’ya dönebilmekti...

Artemis kapsülü dünya atmosferine 11km/s hızla gireceğinden bu esnada sıcaklığın 3000 c dereceyi aşacağının, mürettebatı koruyan tek şeyin ısı kalkanı olduğundan milimetrik bir hatanın bile geri dönüşü imkânsız kılabileceği, 4 dakika boyunca da iletişimin kesileceği ve sinyal alınamayacağı vurgulandı.

Neyse ki bu olası risklerden hiçbiri gerçekleşmedi ve Artemis II uzay aracı dünya atmosferine girerken servis modülü araçtan ayrıldı, uzayın boşluğunda yanarak yok oldu.

Mürettebatın içinde olduğu modül ise Türkiye günü ve saati ile 10 Nisan- h: 3.07 de paraşütle okyanusa yumuşak bir şekilde inmeyi başardı. Astronotlar helikopterle alınarak kurtarma gemisine geçti. Ay’ın uzak yakasına başarılı yolculuğun ardından bunu “Artemis Çağı” olarak adlandıranlar oldu.

Diğer yanda ise Ay’a hiç gidilmedi, üzerine de inilmedi, bu proje de diğeri gibi bir kurgu diyen görüşler tekrar gündeme taşındı.

Ay maceramızın gerçek mi yoksa kurgu mu olduğu hala güncelliğini koruyan bir konu olduğundan bu kararı okurlarımıza bırakıyoruz. Elbette sıkı bir araştırma yapmak ve sağlam kanıtlar öne sürmek kaydıyla (3)

Apollo 11 uzay aracının Ay’a inişinden 57 yıl sonra Artemis II uzay aracının niye Ay’a inmeyip sadece Ay’ın çevresinde dolandığı sorusuna gök bilimcilerin verdiği cevabı şu şekilde özetleyebiliriz.

Artemis II projesinin, Apollo 11 ekibinin tek seferlik “bayrak dikme” görevinden farklı bir amacı vardır. Bu görev ileride insanlığın daha büyük hedeflerinin bir ön aşaması olarak görülebilir.

Başlıca amacı gelecekte Ay’da insan varlığını ve yaşamını uzun vadeli sürdürmek için bir üs/Koloni kurulmasından önce gerekli hazırlıkların yapılmasıdır.

Ayrıca Ay, Dünya’ya yakınlığı nedeniyle Mars’a ulaşmak için de bir ara istasyon görevi üstlenebilir. Yıldızlar arası yolculuk içinse yakın bir hedef olmayıp sadece küçük bir adımdır.

Çünkü insanlığın ulaştığı şu an ki teknoloji henüz bu kadar büyük bir atılımı gerçekleştirebilmek için yeterli değildir. Bu bağlamda yakın hedef Ay, orta hedef Mars, uzak hedef ise dış gezegen robotik görevler olarak tanımlanmaktadır.

Apollo projesi Ay’a gidebilir miyiz sorusuna cevap verirken, Artemis II projesi de gelecekte Ay’da yaşayabilir miyiz dahası oradan da uzaklara gidebilir miyiz sorusuna bir cevap arayışıdır.

Artemis II ekibi Ay çevresi uçuş görevini gerçekleştirdiğinde yaş çizelgesi fotoğrafta belirtildiği gibidir. Bu aynı zamanda “bizden geçti…” ya da “yaşlandık olmaz artık” şeklinde düşünenler için de ibretlik bir deneyimdir.

Eylül Esintisi olarak bize dünyanın ötesine bakabilme ilhamı verdikleri ve insanlık adına değerli katkılarda bulundukları için Artemis II ekibine teşekkür ederiz.

Dipnot:

(1) Apollo 11 uzay aracı 16.7.1969 yılında fırlatıldı. 20.7.1969 tarihinde Ay’a iniş gerçekleşti. 24.7.1969 tarihinde Dünya’ya dönüş başarıldı.

(2) Ay’ın kendi etrafında ve Dünya’nın etrafında dönme süresi birbirine eş olduğundan dünyadan bakıldığında Ay’ın hep aynı yüzü görünür. Genellikle halk arasında Ay’ın, Dünya’dan görülmeyen tarafına karanlık yüz dense de astronomi literatüründe Ay’ın bu karanlıkta kalan tarafına “uzak yüzey” denir. Ayrıntılı bilgiye ihtiyaç duyanlar websitemizin Astronomi bölümünden Ay ile ilgili yazılarımıza bakabilir.

(3) Bu yazımızla ilgili paylaştığımız animasyonlar Grok’tan.

Kaynakça:

1) Nasa- Artemis II

2) ChatGPT- Apollo 11 ve Artemis II

3)Orbital İnsights_Artemis II

4)Science and Astronomy- Artemis II

5) Curiosity- Artemis II

6)The White Hause- Artemis II

7) Nazan Öngiden-Eylül Esintisi-Astronomi Bölümü-Ay

8) Al Bakış- Artemis II