“Aşağıda ne varsa yukarıdaki gibidir ve yukarıda ne varsa aşağıdaki gibidir”

Zümrüt Tablet, Latince adıyla “Tabula Smaragdina”, Hermes Trismegitus’a atfedilen Batı ezoterik geleneğinin en etkili sembolik metinlerinden biri olarak kabul görür (1)

Orta çağdan günümüze kadar birçok okültist Zümrüt tableti yorumlamaya çalışmıştır. İlk olarak Albertus Magnus’un “de Mineralibus” adlı eserinde geçer.

Hermes Trismegitus, Yunan tanrısı Hermes ile Mısır Tanrısı Thoth’un düşünsel ve dinsel geleneklerinin birleşmesiyle oluşan antik bilge bir figürdür (2)

Bazı ezoterik görüşler Zümrüt Tableti, Hermes Trismegitus’un zümrüt üzerine kazıdığını ileri sürse de tarihsel olarak bu doğrulanmış olmayıp sadece ona atfedilen bir metindir.

İçeriğinde yer alan simya, kozmoloji ve metafizik temel görüşleri şu şekilde sıralayabiliriz;

• Makrokozmos ile mikrokozmos arasındaki ilişki
• Maddi alem ile madde ötesi alam arasındaki bağlantı
• Doğadaki değişim ve dönüşüm
• Doğanın sırlarını kavramada bilginin rolü
• Madde ve ruhun birliği
• Zıtlıkların birlik ilkesi

​Geleneksel anlatıların çoğunda Zümrüt Tablet antik Mısır bilgeliğinin taşıyıcısı olarak sunulur. Günümüzde Zümrüt Tabletin bilinen en eski izleri Arapça simya literatüründe görülür. 8-9 yy. ilişkilendirilen “Kitabü Sirri’l-Halika=Yaratılışın Sırrı Kitabı” Balinas adıyla bilinen Apollonios’a atfedilir.

Efsaneye göre Balinas (Tyanalı Apollonios) Zümrüt Tableti Tyna’daki (Kemerhisar/ Niğde) bir mağarada altın bir taht üzerinde oturan, elinde zümrüt bir levha tutan Hermes Trismegitus’un cesedinin elleri arasında bulur. Levha üzerinde yaratılışın ve doğanın sırlarını açıklayan bilgiler yer almaktadır.

Zümrüt Tablet metni şöyle bir cümleyle başlar;

“Hiç yalan olmadan doğrudur, kesindir ve çok gerçektir”

Tabletin en bilinen ifadesi;

“Yukarıda olan aşağıda olana, aşağıda olan da yukarıda olana benzer ve birlikte tek bir şeyin mucizesini gerçekleştirirler”

Zümrüt Tabletin makrokozmos ile mikrokozmos arasındaki ilişkiyi işaret eden bu ezoterik ilkesi astrolojiye de temel teşkil eder (3)

Tablette yer alan bir diğer görüş de şudur;

“Güneş onun babasıdır, Ay annesidir. Rüzgâr onu karnında taşımıştır, Toprak beslemiştir.”

Bu öğretide Güneş (ateş) baba, Ay (su) annedir. Rüzgâr (hava) onu karnında taşımıştır, toprak ise besleyicisidir. Burada işaret edilen dört element yine astrolojinin temelinde yer alır. Aynı zamanda simya geleneğinde Güneş (eril ve etkin), Ay (dişil ve alıcı) temel güçlerdir. Karşıtlıkların ve tamamlayıcılığın baş sembolleridir. Bu da doğanın karşılıklı etkileşim içerisinde devinen oluşum sürecine işaret eder.

Tabletin önemli bir öğretisi de simyasal çerçevede maddenin ayrıştırılması ve arıtılması işlemine karşılık gelir.

“Toprağı ateşten ayıracaksın, ince (sübtil) olanı kalın olandan; bu büyük bir maharetle olmalı. Topraktan gökyüzüne çıkacak ve yeniden toprağa inecek ve yukarıda ve aşağıda olanın gücünü alacak. Bununla bütün dünyanın zaferi senin olacak, bunun için bütün karanlık senden uzaklaşacak.”

Ruh ancak bedenin esaretinden kurtulursa evrimini gerçekleştirebilir. Bu ilke kişinin bedeni yokmuş gibi yaşamasını değil, tam tersine beden ve ruhun birlikteliğini gözeterek günlük yaşamını sürdürmenin esas olduğunu anlatır.

Tablette yer alan bir diğer önemli ilke ise bir şeyin yeryüzünden göğe yükselmesi ve sonra yeniden yeryüzüne dönmesi yani “dönüşüm” ilkesidir. Dönüşüm sadece yükselme ve arınmadan ibaret olmayıp aynı zamanda yükselenin tekrar yeryüzüne inmesi, somut varoluşa dönmesidir. Bu ezoterik yolculuğu şu şekilde formüle etmek mümkün;

“Ayrışma-Arınma- Yükselme- Yeniden birleşme-Dönüşüm”

Zümrüt Tablette sembolik simyasal aşamalar yer almaz ancak “Felsefe Taşı” ve dönüşüm sırrına vurgu vardır. Hermetik felsefede ve simyada “Felsefe Taşı/Lapis Philosophorum” elde etme süreci “Büyük Eser/Magnum Opus” olarak adlandırılır. Dört temel dönüşüm evresi bulunur;

1) Nigredo (kararma ve çürüme): sürecin başlangıcını temsil eden bu evrede ham madde (Prima Materia) çözülür, parçalanır ve eski biçimini yitirir. Ruhsal anlamda bu evre kişinin egosu ve gölge yanlarıyla yüzleşmesini ve eski benliğini geride bırakmasına karşılık gelir.

2) Albedo (beyazlaşma ve arınma): ikinci evrede prima materia arınıp saflaşarak karanlıktan aydınlığa geçer. Eril ve dişi enerjilerin dengelenmesini simgeler. Ruhsal anlamda zihnin berraklaşması ve iç huzura kavuşmayı simgeler.

3) Citrinitas (sarılaşma ve uyanış): Gümüşi (Ay) bilincin altın (Güneş) bilincine dönüşmeye başladığı ara evreye karşılık gelir. Güneş ışığının doğuşu ve ruhsal uyanışı simgeler (4)

4) Rubedo (Kızarma ve bütünleşme): bu evre artık büyük eserin tamamlandığı ve Felsefe Taşının elde edildiği nihai aşamadır. Zıtlıkların birleştiği, ham maddenin kusursuzlaşarak altına dönüştüğü evreyi simgeler. Ruhsal anlamda insanın özüyle ve evrenle bütünleşmesini yani aydınlığa erişmesini simgeler.

Zümrüt Tablet şöyle bir cümleyle sonlanır;

[Bu yüzden bana “Üç Kere Büyük Hermes” denir.]

Burada göz ardı edilmemesi gereken önemli bir ayrıntı da Zümrüt Tabletin Hermetik öğretinin bütününü kapsamayıp sadece onun önemli bir dalını teşkil ettiğidir. Bu ayrımı netleştirirsek;

Hermetik Külliyat (Corpus Hermeticum): MS 2-3 yy. Roma dönemi eyaleti olan Mısır’da Yunanca olarak kaleme alınmış felsefi ve dinsel metinlerden oluşur. Tanrı, insan, ruh, akıl, kozmoloji ve ruhsal aydınlanma gibi konuları içerir. Hermes Trismegistus’a atfedilen konuşmalar ve diyaloglardan oluşur.

Zümrüt Tablet (Tabula Smaragdina): bilinen en eski metin Arapça simya literatüründe bulunur. Kısa fakat özlü bir metindir. Doğanın birliği, dönüşüm ve karşılıklılık ilkesi ile simyanın temel ilkelerini içerir.

Zümrüt Tabletin Avrupa düşünce tarihindeki etkisi özellikle 12. Yüzyıldan itibaren belirginleşir. Orta çağdan Rönesans dönemine kadar Zümrüt Tablet üzerinde çalışanlar;

1) Hortulanus: 14.yy. Zümrüt Tablet üzerine yazdığı yorumla tanınır. Metnin simyasal anlamlarını açıklamaya çalışmış ve kendinden sonra gelenlerin bakış açısını etkilemiştir.

2) Johannes Trithemius (1462-1516): Hermetik metinlerin yorumlanmasında bir diğer önemli isimdir. Yeni-Platoncu ve Pisagorcu kavramlarla ilişkilendirilen yorumculardan biridir.

3) Isaac Newton (1642-1727): matematik ve fizik çalışmalarının yanı sıra yoğun simyasal yorumları mevcuttur. Zümrüt Tableti İngilizceye çevirdiği bir el yazması külliyatında bulunmuştur. Newton’un Zümrüt Tablet ile ilgili tuttuğu notları günümüzde King’s Collage Kütüphanesi, Cambrigde koleksiyonunda saklanmaktadır.

4) Dr. Sigismund Bacstrom: 18 yy. simyacısı ve Gül-Haç (Rosicrucian) üyesi olup, Zümrüt Tableti Nuh’un oğlu “Cham” tarafından yazıldığına inanıldığını aktarır. Bacstrom, Zümrüt Tablet’in en eski “doğa kitabı” olduğunu ve Felsefe Taşına dair eski ip uçları barındırdığını belirtir. Eserin yazılarının rölyef şeklinde olduğunu ekler (5)

Hermetik gelenekte ve simya tarihinde Hermes Trismegitus’a atfedilen efsanevi metin Zümrüt Tablet ile ilişkilendirilen şöyle bir rivayet bulunmaktadır;

 “Eğer birisi varlıkların yaratılışının sırlarını merak ediyorsa ayaklarımın altına baksın”

Rivayete göre Hermes’in diktiği bir heykelin göğsünde yer alan bu satırları okuyanlar mecazi anlamı kavrayamadıklarından sadece heykelin ayaklarının altındaki toprağa/taşa bakar ve olağanüstü bir şey göremezler.

Oysa heykelin sırrı heykelin ayaklarının bastığı yerin altının derinliklerinde gizlidir. Bu nedenle görünenin ötesine geçemeyenlerin maddenin içindeki ilahi düzeni ve dönüşümü göremeyecekleri aktarılır.

Ayrıca Zümrüt Levha üzerine yazılan ilkelerin Musa’nın ünlü 10 emrin yer aldığı taş levhasına yansıtıldığı da rivayet edilir. Bu levhalar inanca göre altın kaplama olan “Ahit Sandığı” içinde muhafaza edilmiştir.

Bazı simya ve mitoloji görüşlere sahip kişiler zorlamalı bir şekilde söz konusu Hermetik ilkelerin İbraniceye aktarıldığını öne sürseler de iki levha arasında doğrudan bir bağlantı yoktur.

Neticede Simyanın ve Hermetik felsefenin ünlü şifreli metni olan Zümrüt Tabletin insanlığa vermek istediği temel mesaj;

“Çokluğun birliğe dayanması” ilkesidir.

Varlıklar gözümüze farklı biçimlerde görünseler de kökenlerinde ortak bir ilke bulunur. Başka deyişle bütün var oluşun ortak kaynağı birlik ilkesidir. Çeşitlilik sadece birliğin farklı biçimlerde görünmesinden kaynaklanır.

Dipnot:

(1) Adı “Zümrüt Tablet” olarak geçse de gerçekte zümrüt taşından yapıldığına dair hiçbir somut arkeolojik bulgu mevcut değildir. Şifreli metnin yeşil bir taşa veya yeşim taşına kazındığı efsanesi yaygındır. Zümrüt adı muhtemelen metnin saf, bilgece ve ölümsüz niteliğini vurgulamak amacıyla verilmiş olabilir. Simya ilminde ise yeşil renk aynı zamanda ilk maddeyi (prima materia) ve dönüşümü simgeler. Bu nedenle Zümrüt Tableti jeolojik bir nesneden ziyade felsefi bir risale olarak görmek daha akla uygundur. Zümrüt aynı zamanda Hristiyan dininde inancı da sembolize eder.

(2) Thot, antik Mısır mitolojisinde genellikle insan bedenli, ibis kuşu başlı bazen de babun şeklinde tasvir edilmiştir. Tanrıların yazmanıdır. Hiyeroglifleri, konuşmayı ve bilimi icat ettiğine inanılır. Tanrıların kararlarını ve evrenin düzenini kaydeder. Antik Yunan tanrısı Hermes ile özdeşleştirilmiştir. Hermetik bilgelerde “Üç kere Bilge Hermes” olarak anılır.

(3) İlk çağ astroloji metinlerinde, özellikle de Helenistik astrolojide Zümrüt Levha ilkelerine sıklıkla vurgu vardır.

(4) Tarihsel süreçte bazı simyacılar bu aşamayı beyazlaşma ve kırmızılaşma arasında bir geçiş olarak gördüklerinden doğrudan son evreye dahil etmişlerdir.

(5) Dr. Sigismund Bacstrom, Keldani dilinden yaptığını öne sürdüğü çeviride geleneksel metinlerdeki Hermes veya Mercurius adı yerine “Chiram” adı geçer, metnin sonunda konuşan bilge kendini “özünde bir, görünüşte üç olan Chiram” olarak tanıtır. Bacstrom bu gizemli figürü Nuh’un oğlu Cham (Ham) ile ilişkilendirir.

Kaynakça:

1) Manly P.Hall- Tüm Çağların Gizli Öğretileri

2) Cambridge Üniversitesi- Rönesans Hermetizmi

3) Nazan Öngiden/Eylül esintisi- Kozmik Karşılıklar

4) Al Bakış- Thot ve Hermes